اقدامات صحیح بهداشتی در مزرعه

اقدامات صحیح بهداشتی در مزرعه پرورش طیور

نویسنده: دکتر مسعود مسعودی

www.hes90.com

info@hes90.com

مقدمه

عملیات حرفه ای پرورش در مزرعه به دنبال عدم اجرای صحیح، مخاطراتی به دنبال دارد و آن در نتیجه پاکسازی و بهداشت نادرست و استاندارد پدید می آید. بیماری ها به راحتی می تواند اتفاق بیفتند. اما با اجرای اقدامات صحیح می توان شرایطی به وجود آورد که از بروز این مسائل تا جای ممکن جلوگیری شود. مبارزه علیه عوامل موجود، تلاش و جدیت مضاعفی را به همراه دارد. اقدامات، راهکارها و روش های بیوسکیوریتی۱ (امنیت زیستی) می بایستی به عنوان اولین خط دفاعی در این مبارزه در نظر گرفته شود.

رشد صنعت جهانی طیور نسبت به دهه های گذشته بسیار چشمگیر بوده است، در برخی نواحی افزایش وقوع بیماری های عفونی گسترش سریع و بی سابقه ای را داشته است. با وجود این چالش های سخت و آزاردهنده این صنعت در سطح جهانی، هنوز فرآورده های طیور (گوشت، تخم مرغ) به عنوان بخش عمده و اصلی تأمین پروتئین حیوانی به وسیله انسان ها مورد استفاده قرار می گیرد. مصرف کنندگان امروزی عموماً نسبت به سلامت و عاری از خطر بودن منشأ مصرف فرآورده های حیوانی حساس و آگاهند. بیماری جنون گاوی۲(BSE)، آنفلوآنزای پرندگان۳(AI)، سالمونلوز فقط جزء معدود نگرانی های این عصر می باشند.

وضعیت سلامت طیور

بهترین شکل از حفظ و نگهداری گله های طیور به سودمند واقع شدن آن تعبیر می شود، یعنی زمانی می توان پی برد که بهترین روش مدیریتی در طول یک دوره پرورش انجام شده که به نسبت سود بیشتری عاید پرورش دهنده شده باشد (یعنی مدیریت بهتر = سلامت بیشتر = سود اقتصادی بالاتر).
با وجود تمام پیشرفتی که در زمینه پیشگیری و کنترل بیماری های عفونی صورت گرفته است هنوز توانایی حفظ و نگهداری طیور صنعتی به شکل کامل وجود ندارد و صنعت و مزارع پرورش طیور به طور همیشگی تحت تأثیر سویه های جدید و به اصطلاح بیماری های نوظهور قرار دارند.
بیماری ها معمولاً سبب مرگ و میر در گله های طیور هستند یا در غیر این صورت می توانند مواردی را مثل کاهش رشد در طیور گوشتی و کاهش تولید تخم مرغ در طیور تخمگذار، به دنبال داشته باشند، از این رو کاهش برگشت سود اقتصادی تولیدکننده را به دنبال دارد. پیدایش بیماری های نوترکیب در این صنعت رو به ازدیاد است. تغییرات ژنتیکی در اجزاء سازنده میکروارگانیسم ها نمی تواند نقش مهمی در این موضوع داشته باشد.
همین طور تغییرات ژنتیکی در پرندگان موجب تغییر حساسیت، کسب استعداد و کاهش توانایی ایستادگی در مقابل بیماری ها را به دنبال دارد. تجارت در حمل و نقل جهانی به جهت کنترل پراکندگی در نواحی مختلف محدود و دشوار شده است.

فعل و انفعالات پیچیده

فعل و انفعالات پیچیده (واکنش های ترکیبی) در طیور، تحت تأثیر محیط و عوامل بیماری زا شکل می گیرد. فاکتورهای ایمنی اختصاصی و غیراختصاصی در هنگام وقوع بیماری ها می توانند در توانایی مقاومت پرندگان در برابر بیماری ها مؤثر باشند. تأثیر عوامل بیماری زا روی پرندگانی می باشد که تحت تأثیر مستقیم آن باشند. فاکتورهای محیطی هم چنین می توانند هم پرنده و هم عوامل بیماری زا را تحت تأثیر قرار دهند. با توجه بیشتر آژانس های نظارتی در نقاط مختلف جهان مبنی بر محدودیت استفاده از آنتی بیوتیک های محرک رشد و آنتی بیوتیک های درمانی می بایست در ارائه استراتژی های صحیح و اجرای آن دقت و جدیت بیشتری را جهت پیشگیری از بیماری و ممانعت از درمان های دارویی پیاده نمود.
راه های مختلفی در گسترش و شیوع بیماری ها در مزرعه شناخته شده اند، از جمله: کارکنان (پرسنل مزرعه)، بازدیدکنندگان (دکتر دامپزشک، اکیپ واکسیناسیون و …)، انتقال توسط هوا، پرندگان ناقل داخل گله، پرنده های آلوده داخل بیمارستان یا قرنطینه در مزرعه (تقسیم بندی و جداسازی پرندگان وازده و بی مصرف، کم وزن)، پرنده های تازه وارد از گله های دیگر و حتی غریبه، مرغ های تولکی اجباری، تخم مرغ ها از گله های مادرهای آلوده، طیور و پرندگان وحشی، حیوانات خانگی، پرندگان خانگی(زینتی، دست آموز)، جوندگان و حشرات موذی، خرید و فروش طیور زنده در مزرعه؛ غذا، آب، واکسن آلوده و … .

حوادث و اتفاقات بعدی چیست؟

با گرایش به سوی بزرگتر شدن مزرعه ها و به دنبال آن افزایش تراکم، احتمال افزایش شیوه های مختلف انتشار بیماری ها چه مستقیم و چه غیرمستقیم بالا می روند، و پیامد آن تلفات بیشتری دیده می شود.
مدیریت نادرست در طول دوره می تواند موجب بیماری شود و ضرر اقتصادی به همراه داشته باشد. هرچند از این ضررها و تلفات هایی که پیامد بیماری ها به وجود می آیند، ارزیابی دقیقی نمی تواند انجام داد.
فاکتورهایی که در توان بیماری زایی وحدت گونه های بیماری زای میکروارگانیسم ها می توانند نقش داشته باشند، وضعیت ایمنی گله، در معرض عوامل سرکوبگر ایمنی واقع شدن، وضعیت طراحی سالن، تراکم بیش از حد در گله و وضعیت محیطی، همه متغیرهایی هستند که می توانند باعث ضررهای هنگفت به دنبال درگیری یک بیماری در گله باشند.

امنیت زیستی یک راهکار قدیمی

بیوسکیوریتی (امنیت زیستی) غالباً اصطلاحی است که در صنعت طیور به کار می رود. تعدادی اشخاص بر این باورند که بیوسکیوریتی فقط یک راهکار ویژه جهت کنترل رفت و آمدهای بازدیدکننده ها است و یا فقط در برنامه پاکسازی مزرعه به حساب می آید. در حقیقت، هرچند این موارد را نیز شامل می شود ولی چیزی فراتر از آن می باشد و موارد ریز بسیاری در آن دخیل هستند. در هر سیستم پرورش طیور، به سلامتی گله می بایست به عنوان یک فاکتور اقتصادی و یک عامل اصلی در افزایش سود نگریست که در مدیریت پرورشی و اجرایی می بایست به آن توجه بسیار زیادی مبذول داشت. به شکل دیگری می توان مسئله را عنوان کرد که وضعیت سلامت گله با رعایت دقیق و جدیت در اجرای یک برنامه بیوسکیوریتی جامع و افزایش سود اقتصادی در پرورش طیور با هم رابطه مستقیم دارند. گذشته از این مسائل تقویت سیستم ایمنی پرنده در ابتدای دوره در تکامل شرایط آغاز دوره نقش بسیار مؤثری را دارد.
بیوسکیوریتی یک شیوه کارآمد بهداشتی و پاکسازی در پیشگیری از بروز اثرات ناسازگار و منفی یک بیماری است که با ممارست و به کارگیری مدیریت صحیح از شیوع و گسترش آن در سطوح گله و در نتیجه در یک منطقه وسیع تر می توان ممانعت به عمل آورد . یا به عبارتی اجمالی تر می توان گفت بیوسکیوریتی عبارت است از: اجزاء و روش های ضروری و کارآمد در برنامه کنترل و پیشگیری از بیماری ها در صنعت طیور.

یک برنامه جامع

هنگامی که یک بیماری به وقوع می پیوندد. اغلب اشخاص آماده این هستند که هر کس یا هر چیز مرتبط را به عنوان منشأ بیماری مسئول بدانند. اما این قطعاً یک دیدگاه اشتباه می باشد. برحسب این رویداد افراد مرتبط (پرورش دهنده) می بایست با دیدی باز به تحقیق بپردازند. در این موضوع دقت و جدیت بسیار داشته باشند.
به طوری که از اولین قدم آغاز گردد. در حقیقت تشخیص عامل یا عوامل مشکل ساز و تصمیم گیری در این خصوص به این سادگی نیست و با توجه به همه موارد در دسترس، تا جایی که ممکن است می بایست در تشخیص درست مسبب دقت داشت تا جایی که در دوره بعد یا در مزارع دیگر آن مسائل، مجدداً تکرار نشوند.
عذر بدتر از گناه این است که شنیده می شود دانسته ها و تجارب گران توسط برخی اشخاص و پرسنل بی مسئولیت بارها تکرار می شود. بنابراین ضروری است که همه کارکنان یک واحد پرورش طیور در هر سطح و جایگاه در خصوص تدابیر و برنامه های بیوسکیوریتی، آگاهی کامل داشته باشند و ملزم به اجرای آن شوند. پیشنهادی در این باب می شود؛ تهیه و طراحی چک لیست ها و ایجاد شرایط آموزش به پرسنل حتی در مواقعی که اپیدمی منطقه ای و بیماری وجود ندارد و شرایط پرورش مناسب است.
یک برنامه بیوسکیوریتی می بایست برای یک هدف معین با توان یکسان و برابر جهت همه نواحی کارآمد باشند، درک آن آسان و قابل اجراء باشد. برنامه بیوسکیوریتی پیچیده که انجام آن آسان نباشد، به شکست می انجامد. برنامه ای درست است که پیروی از قوانین آن، به سال ها تداوم یابد. برخی از این برنامه ها در مقایسه با وقوع یک بیماری گسترده در سطح گله هزینه ای جزئی به حساب می آیند. بیوسکیوریتی یک هزینه ضروری می باشد، که می تواند به فاصله ای قابل توجه بین موفقیت یا شکست در یک دوره پرورش بیانجامد.

منبع:کتاب سال دنیای کشت و صنعت، ضمیمه شماره ۷۰، اسفند ۱۳۹۰

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *